“Đổi mới tư duy và công cuộc đổi mới ở Việt Nam”

23/06/2009

GS.VS. Nguyễn Duy quý ;

Viện Khoa học xã hội Việt Nam ; Nhà xuất bản Khoa học xã hội ;

2009

nguyenvu

Tư duy là một khả năng kỳ diệu, góp phần tạo ra trong đời sống con người hình ảnh của toàn bộ thế giới với những chuẩn mực sống và các hệ giá trị phong phú, phức tạp. Trong hoạt động thực tiễn của mình, bằng tư duy con người đã nhận biết được thế giới từ đơn giản đến phức tạp, từ phiến diện đến toàn diện, từ không đầy đủ đến đầy đủ hơn…Đổi mới tư duy ở nước ta là bắt nguồn từ thực tiễn cách mạng Việt Nam, cùng với những biến đổi sâu sắc diễn ra trong tình hình thế giới đòi hỏi chúng ta phải nghiêm khắc nhìn lại hệ thống tư duy - những vấn đề về quan hệ giữa tư duy và đời sống. Đổi mới tư duy là một cơ hội để tìm hiểu sâu hơn bản chất và trình độ tư duy của chúng ta phát triển đến đâu? Nó có đáp ứng được yêu cầu mới của thực tiễn không? Nó có cần phải thay đổi hay không và thay đổi như thế nào.

Tư duy là một khả năng kỳ diệu, góp phần tạo ra trong đời sống con người hình ảnh của toàn bộ thế giới với những chuẩn mực sống và các hệ giá trị phong phú, phức tạp. Trong hoạt động thực tiễn của mình, bằng tư duy con người đã nhận biết được thế giới từ đơn giản đến phức tạp, từ phiến diện đến toàn diện, từ không đầy đủ đến đầy đủ hơn…Đổi mới tư duy ở nước ta là bắt nguồn từ thực tiễn cách mạng Việt Nam, cùng với những biến đổi sâu sắc diễn ra trong tình hình thế giới đòi hỏi chúng ta phải nghiêm khắc nhìn lại hệ thống tư duy - những vấn đề về quan hệ giữa tư duy và đời sống. Đổi mới tư duy là một cơ hội để tìm hiểu sâu hơn bản chất và trình độ tư duy của chúng ta phát triển đến đâu? Nó có đáp ứng được yêu cầu mới của thực tiễn không? Nó có cần phải thay đổi hay không và thay đổi như thế nào.

Xuất phát từ quan điểm này, quý I năm 2009 GS.VS. Nguyễn Duy Quý đã phối hợp với Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách “Đổi mới tư duy và công cuộc đổi mới ở Việt Nam”. Đây là một trong 4 công trình nghiên cứu đã xuất bản của GS trong năm 2008. Tại công trình khoa học này GS nhấn mạnh muốn hiểu rõ đổi mới tư duy một cách khoa học cần làm rõ lý luận và phương pháp luận tiếp cận khái niệm tư duy trên bình diện triết học. Đây là cách giúp chúng ta tìm hiểu bản chất của tư duy mà ta muốn đổi mới và muốn làm được điều này phải lấy thực tiễn để làm cơ sở nghiên cứu.

Có thể khẳng định rằng, những thông tin trong cuốn sách đã giúp chúng ta có điều kiện tìm hiểu sâu hơn về công cuộc đổi mới tư duy ở Việt Nam diễn ra như thế nào và đã đạt được những thành tựu gì trong quá trình vận động và phát triển để đổi mới. Cụ thể là từ năm 1986, Việt Nam đã thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nước. So với công cuộc cải cách và chuyển đổi nền kinh tế kế hoạch tập trung sang nền kinh tế thị trường ở các quốc gia khác, đổi mới ở  Việt Nam có những nét đặc thù khá riêng biệt nó diễn ra theo hai chiều: một là “từ dưới lên”, tức là từ các hợp tác xã, doanh nghiệp và hai là “từ trên xuống”, tức là các quyết định của Đảng và Nhà nước. Mối liên hệ hai chiều ấy đã làm cho công cuộc đổi mới ở Việt Nam diễn ra không có sự xung đột giữa “phía trên” và “phía dưới”, cũng như không có các “cú sốc” quá mạnh được tạo ra bởi các chính sách và biện pháp điều chỉnh vĩ mô quá cứng rắn và duy ý chí của bộ máy lãnh đạo “phía trên” và do đó, đổi mới đã dẫn đến những thành công đặc biệt là trên phương diện tư duy lý luận như sau:

Thứ nhất là, chúng ta đã đạt được chuyển biến từ tư duy dựa trên mô hình kinh tế hiện vật với sự tuyệt đối hoá sở hữu nhà nước và tập thể với sự phát triển vượt trước của quan hệ sản xuất đối với lực lượng sản xuất sang tư duy mới là xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong sự thống nhất biện chứng với tính đa dạng của các hình thức sở hữu và phân phối, lấy phân phối theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế là chủ yếu, đồng thời phân phối dựa trên mức đóng góp của các nguồn lực khác vào kết quả sản xuất – kinh doanh và phân phối thông qua phúc lợi xã hội nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất.

Thứ hai là, chúng ta đã đạt được chuyển biến từ tư duy quản lý kinh tế dựa trên mô hình kinh tế tập trung, kế hoạch hoá với cơ chế bao cấp và bình quân sang tư duy quản lý mới thích ứng với nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Thứ ba là, chúng ta đổi mới tư duy về chính trị theo hướng xoá bỏ phương thức quản lý hành chính mệnh lệnh để thực hiện dân chủ hoá các lĩnh vực của đời sống xã hội, dân chủ gắn liền với tôn trọng pháp luật, pháp chế, kỷ cương xã hội, phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Thứ tư là, Đảng ta quan niệm sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa xã hội phải dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và điều kiện thực tiễn cụ thể.

Thứ năm là, Đảng ta quan tâm đến các nhận thức mới về nhân tố con người, khắc phục những hạn chế và khiếm khuyết của nhận thức về xã hội chủ nghĩa có liên quan đến vấn đề con người đó là phải thừa nhận và bảo vệ lợi ích chính đáng của cá nhân, coi lợi ích cá nhân của người lao động là một trong những động lực trực tiếp thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội…

Có thể nói cuốn sách là một trong những tài liệu mới nhất, nghiên cứu một cách đầy đủ và hệ thống về vấn đề này tại Việt Nam hiện nay.

Trân trọng giới thiệu!

                                                                                                                        Phạm Vĩnh Hà

 

  •  
     
  •