Tây Nguyên bấy lâu được coi là vùng đất của những cánh rừng đại ngàn: đại ngàn Tây Nguyên. Nhưng điều đó giờ đây đã đần lùi về quá khứ. Cư dân các dân tộc thiểu số tại chỗ Tây Nguyên đã bao đời sống dựa vào môi trường rừng. Rừng tham dự vào đời sống người dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên trên nhiều mặt của đời sống. Rừng trong hình dung của cư dân các dân tộc thiểu số tại chỗ được chia làm bốn không gian cơ bản: rừng cư trú, rừng sản xuất, rừng sinh hoạt và rừng tâm linh (rừng thiêng).

Điều đặc biệt, rừng không chỉ là không gian cư trú, sản xuất, sinh hoạt mà là không gian văn hóa, chính rừng rừng đã góp phần căn bản tạo dựng nên những nét bản sắc văn hóa độc đáo của 12 dân tộc thiểu số tại chỗ (Ba Na, Brâu, Chu Ru, Ra Glai, Cơ Ho, Ê Đê, Gia Rai, Giẻ Triêng, Mạ, Mnông, Rơ Măm và Xơ Đăng) vùng Tây Nguyên. Điều này được thể hiện rõ trong tín ngưỡng, luật tục, văn hóa dân gian của nhiều dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên.

Tuy nhiên, hiện rừng ở Tây Nguyên đang suy giảm nghiêm trọng kể cả về diện tích lẫn chất lượng rừng mà lí do phần nhiều là do rừng bị tàn phá cơ học bởi những mục đích khác nhau. Theo kết quả công bố hiện trạng rừng năm 2020, toàn khu vực Tây Nguyên có hơn 2.526.205ha, trong đó rừng tự nhiên là 2.179.794ha, rừng trồng mới là 382.411ha. Đây là vùng có diện tích rừng lớn nhất cả nước (chiếm khoảng 17,7%), có tiềm năng lớn về tài nguyên rừng và nhiều lợi thế về phát triển kinh tế - xã hội nói chung, phát triển lâm nghiệp nói riêng. Theo kết quả điều tra, năm 2000, độ che phủ rừng ở các tỉnh Tây Nguyên đạt 55,0%, nhưng đến năm 2016 chỉ còn 46,0%. Năm 2020, độ che phủ này không tăng lên nhiều, chỉ đạt 46,14%. Về rừng, vùng Tây Nguyên, mới đây nhất, Đảng ta đã nhận định “Tỉ lệ che phủ rừng giảm mạnh và không đạt mục tiêu đề ra; rừng tự nhiên suy giảm về cả diện tích và chất lượng”.

Trong quá khứ, 12 dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên đã từng gắn bó mật thiết với rừng. Song hiện nay, rừng suy giảm và cùng với các nguyên nhân khác, đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống sức khỏe, đến bảo tồn và phát triển văn hóa, giữ gìn giá trị đời sống tinh thần của các dân tộc thiểu số tại chỗ. Tình trạng chung là “nhiều di sản văn hóa dân tộc đang đứng trước nguy cơ bị mai một, chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển”; “chưa phát huy, khai thác tốt giá trị văn hóa, lịch sử truyền thống và con người vùng đất Tây Nguyên thành nguồn lực phát triển”.

Vấn đề đặt ra là phương thức sống đã thay đổi, rừng bị xâm hại, suy giảm, bối cảnh không gian sống đã khác xưa thì liệu bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số sẽ diễn tiến theo chiều hướng nào, có cơ hội phục hồi không; công tác bảo tồn, gìn giữ đời sống tinh thần có gắn bó với bản sắc văn hóa xưa sẽ ra sao. Sự suy giảm tài nguyên rừng hiện nay có ảnh hưởng như thế nào đến đời sống tinh thần của dân tộc thiểu số tại chỗ ?

  Cuốn sách Tác động của suy giảm rừng đối với đời sống tinh thần các dân tộc thiểu số tại chỗ vùng Tây Nguyên là kết quả đề tài cấp Bộ cùng tên của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, do Viện Khoa học xã hội vùng Tây Nguyên chủ trì thực hiện, có ý nghĩa cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn. Cuốn sách cung cấp một cái nhìn về quan hệ tác động của suy giảm tài nguyên rừng đối với đời sống tinh thần các dân tộc thiểu số tại chỗ vùng Tây Nguyên trong vòng 20 năm lại nay, từ đó có những khuyến nghị cho hoạch định chính sách của các tỉnh vùng Tây Nguyên trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng nâng cao đời sống tinh thần của người dân tộc thiểu số tại chỗ trong vùng, đồng thời bảo tồn, gìn giữ và phát huy cho được những nét đặc sắc trong đời sống tinh thần do gắn bó với không gian rừng mà có.

Cuốn sách không chỉ có ý nghĩa tham khảo cho riêng các tỉnh vùng Tây Nguyên mà cho các tỉnh khác trong cả nước.