Với sự hợp nhất không gian văn hóa Tây Nguyên đại ngàn với vùng biển Duyên hải Nam Trung Bộ, tỉnh Đắk Lắk sở hữu kho tàng di sản văn hóa đồ sộ, đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút khách du lịch và phát triển kinh tế, đây chính là tiềm năng, lợi thế để phát triển du lịch bền vững tỉnh Đắk Lắk.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, trước thực trạng khó khăn, thách thức mà Đắk Lắk đang phải đối mặt, vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để di sản văn hóa trở thành động lực cho phát triển du lịch bền vững là vấn đề mang tính cấp thiết cần được quan tâm giải quyết trong thời gian tới.

Trên cơ sở vấn đề đặt ra, nhóm nghiên cứu tập trung làm rõ ba nội dung chính:

Thứ nhất, giá trị di sản văn hóa tỉnh Đắk Lắk trong định hướng phát triển du lịch bền vững

Hệ thống di sản văn hóa đồ sộ chính là tiềm năng, lợi thế phát triển du lịch bền vững tỉnh Đắk Lắk. Bên cạnh hệ thống di sản văn hóa vật thể đồ sộ, Đắk Lắk còn có các di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại như: Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên và Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ Việt Nam. Bên cạnh đó, bộ phận người Tày, Nùng, Thái di cư vào Đắk Lắk sinh sống chiếm số lượng lớn dân cư trong tỉnh (đây cũng là các chủ thể sở hữu Di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam, được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2019). Có thể thấy Đắk Lắk là nơi hội tụ của nhiều di sản văn hóa đặc biệt quan trọng, không chỉ thể hiện sự độc đáo của văn hóa các tộc người sinh sống trên địa bàn tỉnh, mà còn góp phần khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ di sản văn hóa thế giới.

Về định hướng phát triển du lịch bền vững dựa trên giá trị di sản văn hóa: Hệ thống chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển du lịch bền vững dựa trên di sản văn hóa ngày càng được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, hiện đại và phù hợp với yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới. Tại tỉnh Đắk Lắk, các chủ trương này đã được vận dụng linh hoạt, gắn với điều kiện thực tiễn và không gian sinh thái đặc thù. Trong bối cảnh mở rộng không gian địa lý sau sáp nhập, xu hướng liên kết không gian phát triển giữa Đắk Lắk và các tỉnh duyên hải miền Trung đã mở ra hướng tiếp cận mới theo chuỗi giá trị “rừng - biển - cao nguyên”, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên du lịch di sản và thúc đẩy phát triển du lịch bền vững liên vùng.

Thứ hai, khó khăn, thách thức trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch theo hướng bền vững tỉnh Đắk Lắk:

- Nguồn tài nguyên di sản văn hóa đang đứng trước những thách thức lớn của công nghiệp hoá, hiện đại hoá và cơ chế thị trường, biến đổi khí hậu tác động ngày càng mạnh mẽ đến các di sản văn hóa.

- Công tác quản lý di sản văn hóa còn nhiều bất cập; chưa phát huy được vai trò quan trọng của Nhân dân trong khâu tổ chức, quản lý và vận hành lễ hội.

- Còn nhiều khó khăn trong công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa hiện nay: năng lực đội ngũ cán bộ quản lý di sản còn yếu, công tác đánh giá hiện trạng, sưu tầm tài liệu khảo cổ học; đề án bảo tồn, phát huy di sản văn hóa chưa hiệu quả.

- Vẫn xảy ra tình trạng khai thác di sản quá mức, khai thác du lịch thiếu kiểm soát hay thương mại hóa di sản; nguồn lực đầu tư còn hạn chế, sự phối hợp giữa bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch chưa thật sự đồng bộ, hiệu quả.

- Cách làm du lịch thiếu chuyên nghiệp, đội ngũ hướng dẫn viên còn mỏng, sự hiểu biết về lịch sử, giá trị di sản còn hạn chế nên việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới chưa hiệu quả…

- Ý thức bảo vệ tài sản công của một bộ phận người dân chưa cao nên ở các điểm di sản tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn diễn ra nghiêm trọng.

Những thực trạng trên đã và đang đặt ra nhiều thách thức cho việc phát triển nguồn tài nguyên di sản một cách bền vững, đặc biệt là trong công tác quản lí, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa tỉnh Đắk Lắk.

Thứ ba, đề xuất một số giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa tỉnh Đắk Lắk gắn với phát triển du lịch theo hướng bền vững, gồm: 1) tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa. 2) Nâng cao nhận thức của chủ thể văn hóa, của các cấp, các ngành và toàn thể Nhân dân về vai trò, vị trí quan trọng, tiềm năng và thế mạnh của di sản văn hóa trong phát triển du lịch theo hướng bền vững. 3) Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch theo hướng bền vững. 4) Công tác bảo tồn di sản văn hóa phải gắn liền với khai thác, phát triển bền vững. 5) Bảo tồn giá trị di sản văn hóa tỉnh Đắk Lắk trong sự phát triển, tôn trọng, đề cao tính đặc thù của văn hóa vùng. 6) Bảo tồn và khai thác du lịch di sản văn hóa Đắk Lắk trên nền tảng công nghệ số. 7) Giáo dục di sản văn hóa trong trường học vì sự phát triển bền vững là nhiệm vụ cấp bách, thường xuyên, lâu dài.

TS. Lài Thị Vân – Chi nhánh Viện KHXH vùng Trung Bộ và Tây Nguyên tại tỉnh Đắk Lắk thay mặt nhóm nghiên cứu trình bày tham luận tại Hội thảo

Có thể khẳng định rằng, Đắk Lắk là vùng đất giàu tiềm năng, lợi thế về giá trị di sản văn hóa để thu hút đầu tư phát triển du lịch bền vững. Trước xu thế toàn cầu hóa, đặc biệt là sự du nhập của nhiều luồng văn hóa khác nhau cũng như tác động của mặt trái cơ chế thị trường, việc thực hiện đồng thời nhiệm vụ vừa bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, vừa phát triển du lịch bền vững dựa trên di sản là một nhiệm vụ quan trọng, mang tính cấp thiết, góp phần xây dựng nền văn hóa đa dạng, thống nhất, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời thực hiện tốt nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk thời gian tới./.